Το χρονικό

Έχω ένα ελεύθερο απόγευμα, αποφασίζω να ανέβω προς Σκάλα Συκαμινέας. Στο βόρειο τμήμα του νησιού καταφθάνουν οι περισσότερες βάρκες. 162 μίλια απο την πρωτεύουσα απλώνεται μπροστά μου η απόσταση έως το τουρκικό παράλιο Assos. Δέκα χιλιόμετρα. Απο εκεί ξεκινούν πολλές βάρκες. Ανάλογα με τα λεφτά και τον καιρό πληρώνουν οι πρόσφυγες όσο όσο για ένα εισιτήριο με αβέβαιο προορισμό. Σκέφτομαι αυτοί οι άνθρωποι μπαίνουν σε μια βάρκα χωρίς να ξέρουν αν θα ζήσουν. Γράφουν τα στοιχεία τους πάνω στα σωσίβια. Όταν βγαίνουν τα καίνε στην παραλία για να ζεσταθούν. Η απόσταση απο τη Σκάλα Συκαμινέας έως τη Μυτιλήνη είναι 70 χλμ. περίπου. Πολλοί την διανύουν με τα πόδια. Στη διαδρομή αριστερά και δεξιά θα δεις ακόμα πεταμένα αντικείμενα που τους βάραιναν στο περπάτημα και τα άφηναν. Μικρές κουβέρτες, ένα παιδικό λούτρινο βατράχι, ρούχα.
Που βγαίνουν οι βάρκες; Εδώ και στο Μόλυβο. Στο Μόλυβο πολλές φορές γιατί χάνονται στο δρόμο. Η διαδρομή ξεκινά ως εξής: Έχοντας διανύσει το ταξίδι ως τα τουρκικά παράλια εκεί κρύβονται ανά εκατό, διακόσιοι. Δύο τρεις συγκεντρώνουν τα χρήματα και πάνε στη μαύρη αγορά ώστε να αποκτήσουν τα μαγικά εισιτήρια. Κοστίζουν από 1000 έως και 2000 δολάρια αυτό το διάστημα. Καιρού επιτρέποντος και αναταράξεων από την G20 θέλοντος επιβιβάζονται σε μια βάρκα. Και το ταξίδι μέσα από την κόλαση ξεκινά.
Οι δουλέμποροι πια δεν μένουν σε όλο το ταξίδι. Μετά τον απόπλου φεύγουν με συνοδευτική βάρκα πίσω για τα τουρκικά παράλια. Ορίζουν κάποιον από τους επιβαίνοντες υπεύθυνο και ό,τι θέλει ας γίνει. Έχει υπάρξει περιστατικό με βάρκα που έκανε όλη την απόσταση μέχρι τη Σκάλα Συκαμινέας με όπισθεν γιατί δεν ήξεραν οι άνθρωποι πώς να αλλάξουν ταχύτητα στη μηχανή. Το λιμενικό προσπαθεί αλλά όταν βγαίνουν 60 βάρκες 2 σκάφη του δεν προλαβαίνουν. Επιπρόσθετα, δεν υπάρχει γιατρός επάνω στα σκάφη που σημαίνει πως αν περισυλλέξουν κόσμο από βάρκα που βουλιάζει όποιος έχει ήδη ιατρικό πρόβλημα θα περιμένει μέχρι να μεταφερθούν όλοι, να φτάσουν στην ακτή, να τους καταμετρήσουν και μετά θα έχουν πρόσβαση σε γιατρό. Αν ζει ακόμα.
Κάθονται δίπλα μου. Μέλη της Proactiva και ναυαγοσώστες. Ήρωες. Μια γυναίκα και 7 άντρες. Βρίσκουν χρόνο να κάτσουν να φάνε. Ακόμα και την ώρα που τρώνε φοράνε στολές απο μέσα αδιάβροχες. Αν πέσει σήμα πως έρχεται βάρκα πετάγονται με ταχύτητα φωτός να μπουν στο νερό. Σήμερα η μέρα είναι καλή. Καλή γιατί ο αέρας δεν επιτρέπει σε βάρκες να ξεκινήσουν. Καλή γιατί βάρκες με δύσκολο καιρό καταλήγουν σχεδόν βέβαια σε απώλειες. Οι φωτογραφίες τους έχουν κάνει τον γύρο του κόσμου. Με μωρά στην αγκαλιά, να βγάζουν γυναίκες, άντρες και ηλικιωμένους απο τα παγωμένα νερά. Κάθε ένας απο αυτούς έχει σώσει δεκάδες, εκατοντάδες ζωές. Κόσμος τους φιλάει τα χέρια όταν σώζουν το παιδί τους αλλά εκείνοι κάνουν αυτό που νιώθουν αυτονόητο. Βλέπουν ζωές να κινδυνεύουν και τρέχουν. Έχουν πια jet ski για να φτάνουν πιο βαθιά πιο γρήγορα. Οι βάρκες απο το λιμενικό της Τουρκίας πολλές φορές προωθούνται πίσω. Αν ακούσεις τις διηγήσεις για το ρόλο της Frontex μπορεί να πάθεις κρίση διπολισμού. Αυτό γίνεται κάνοντας γύρους γύρω απο τη βάρκα και δημιουργώντας κύματα που κινδυνεύουν να τη βουλιάξουν. Δεκάδες άτομα δεν ξέρουν πως να χειριστούν τις βάρκες και πολλές φορές, αν όλα πάνε καλά, καταλήγουν για μια απόσταση μιαμισης ώρας να κάνουν τέσσερις ή και πέντε γιατί χάνονται.
Παραδίπλα απο τον εξοπλισμό των Ισπανών ναυαγοσωστών μετράω στην παραλία δεκάδες παπούτσια, κάλτσες, παιδικά σκουφιά. Απομεινάρια μιας ακόμη απόβασης.
Θυμάμαι διηγήσεις απο τους πρόσφυγες παππούδες μου. Αν απο εκείνους έφτασα εδώ, με αυτή την ιστορία στην πλάτη τότε εδώ γράφεται μια καινούρια. Μια ιστορία που θα έχει καλό τέλος για όσους τα καταφέρουν αν ο καθένας κάνει ό,τι μπορεί. Όσο μπορεί και όσο αντέχει. Κι ο άνθρωπος αντέχει πολλά. Κι αν κάποιοι στο θάνατο μπροστά δεν παραδίνονται και παλεύουν τότε μπορούμε κι εμείς να ελπίζουμε.

Φωτεινή Γαϊτανλή